Presentatie boek ‘De Slag bij Vlaardingen 1018’

Wat Presentatie van het boek ‘De Slag bij Vlaardingen 1018’
Waar Museum Vlaardingen, Westhavenkade 54, Vlaardingen
Wannneer 12 mei 2018, 13.00 uur
Waarom Om alles over elfde-eeuws Vlaardingen te kunnen lezen
Door Kees Nieuwenhuijsen (redactie), Margreet Formenoy, Henk ’t Jong, Harm Jan Luth-Mulders, Tim de Ridder, Luit van der Tuuk, Patricia Verbree
Voor Geïnteresseerde lezers
Kaartjes Toegangskaartje Museum Vlaardingen, zie www.museumvlaardingen.nl

 

Wat aten de strijders aan de vooravond van de Slag bij Vlaardingen? “Het menu kennen we niet, maar we hebben wel een idee wat het geweest kan zijn”, vertelt Kees Nieuwenhuijsen. Kees is dé kenner van de Slag bij Vlaardingen. Onder zijn redactie verschijnt op 12 mei de nieuwe bundel ‘De Slag bij Vlaardingen 1018’. Burgemeester Annemiek Jetten krijgt in Museum Vlaardingen het eerste exemplaar.

Kees is tevreden: “De elfde eeuw was een wat ondergeschoven kindje, maar met deze bundel krijg je echt een beeld van die tijd. Behalve de veldslag komt ook het dagelijkse leven van de Vlaardingers van duizend jaar geleden volop aan bod. Zo is er een verhaal over voeding - met recepten! - en bijvoorbeeld ook over kleding en handelsschepen.” De nieuwe bundel is rijk geïllustreerd en voor een breed publiek toegankelijk. Zeven auteurs werkten eraan mee.

Niet zo streng

Kees neemt zelf vijf hoofdstukken voor zijn rekening, bijvoorbeeld over het verloop van de veldslag. De motivatie van de Vlaardingse boeren, die hun eigen huis en haard verdedigden, bleek een belangrijke factor in de overwinning van graaf Dirk III. Ook schrijft Kees over het persoonlijke en religieuze leven in de elfde eeuw. Hij wil een hardnekkig misverstand uit de weg ruimen. Kees: “Oorspronkelijk waren bewoners van deze streken heidenen die Wodan en Donar aanbaden. In de drie eeuwen voor de veldslag werden ze geleidelijk bekeerd tot het christendom, maar het heidense verleden bleef doorklinken. Zo kregen kinderen nog steeds traditionele Germaanse namen. De kerk was niet zo streng als gedacht. In de boeteboeken staan wel tientallen regels. Zo mochten christenen bijvoorbeeld op driehonderd dagen in het jaar geen seks hebben, maar die regels werden niet strikt nageleefd. En veel christenen bleven gewoon hun oude Germaanse goden trouw.”

Veldslag opnieuw in kaart

Over de Slag bij Vlaardingen op 29 juli 1018 staan nieuwe inzichten in het boek. Destijds zetten ijverige monniken de gebeurtenissen met ganzenveer op perkament. Die oude teksten, in middeleeuws Latijn, zijn opnieuw geanalyseerd, in samenhang met archeologische informatie. Stadsarcheoloog Tim de Ridder zette alles op een rij. Dit leidde ook tot een nieuwe prent van Vlaardingen in 1018.  Kees: “We weten beter hoe de rivieren stroomden. Dat levert weer inzichten op over het verloop van de Slag bij Vlaardingen. Het was lang onduidelijk hoe de troepen zich bewogen: was er opeens paniek, liepen strijders in een hinderlaag? We hebben nu meer duidelijkheid.”

prent

De nieuwe prent van Vlaardingen 1018 die in het boek ‘Slag bij Vlaardingen 1018’ staat. Kijk hoe de nederzetting Flardinga aan een kreek ligt. Die kreek is een zijtak van de rivier de Merwede. Die grote rivier zie je niet op deze prent. Wel zie je handelsschepen naar de haven van Flardinga varen. En je ziet een klein eiland, met houten palen eromheen: de ringwalburcht van de graaf. Met daarop grafelijke gebouwen, een houten kerkje en een uitkijktoren.

Lamsvel en edelstenen

Onderzoeker en publicist Luit van der Tuuk schreef eerder boeken over Vikingen en Friezen. Voor deze bundel benutte hij zijn passie voor middeleeuwse schepen. Duizend jaar geleden waren schepen de belangrijkste transportmiddelen, want in het drassige veen lag nog geen goed wegennet. Vlaardingen was een handelsnederzetting aan de rivier, waar heel wat schepen langs voeren. Luit schrijft over deze vrachtvaarders, waar de mannen van graaf Dirk III hun afperspraktijken op loslieten. Zo kun je lezen over de waren op de schepen: van wol, lamsvel en andere dierenhuiden tot komijn, kruidnagel en was. Maar ook edelstenen en maliënkolders zijn langs Flardinga van Tiel naar Engeland vervoerd. De boten lagen ondiep in het water, want de rivieren waren veel breder en minder diep dan nu.

Vale kleding

Historicus Henk ’t Jong schetst een beeld van de kleding van het gewone volk. Wol werd met plantaardige middelen in allerlei kleuren geverfd, maar de diepere tinten verschoten al snel. Linnen, gemaakt van het volop verbouwde vlas, was niet goed te verven. De gewone man en vrouw droegen dus meestal nogal vale kleding. De rijkelui zagen er kleuriger uit: zij konden zich duurdere pigmenten veroorloven en lieten ook zijde uit Azië importeren.

Gruitbier en wijn

Margreet Formenoy en Patricia Verbree zijn helemaal hoteldebotel van historisch koken. Ze vertellen over het eten in de elfde eeuw. Vlaardingers aten onder meer roggebrood, uien en groenten, met rundvlees en veel vis. De haring nam in de elfde eeuw nog geen prominente plaats in en aardappelen en tomaten kenden de mensen nog niet. Iedereen dronk gruitbier (bier zonder hop). Wijn was alleen voor wie het kon betalen. Hoe kwamen de schrijfsters aan hun informatie, zonder bewaard gebleven kookboeken? Inventarislijsten en archeologisch onderzoek van afvalputten leverden waardevolle informatie op, maar ook eigen kookexperimenten bleken nuttig. Margreet en Patricia geven in het boek recepten voor een eenvoudige stoofpot en voor een luxe feestmaaltijd.

Veldslag in de kunst

Dirk III heeft door de eeuwen heen kunstenaars geïnspireerd. Harm Jan Luth-Mulders, stadsarchivaris van Vlaardingen en Maassluis, laat schilderijen en tekeningen van de graaf en van de veldslag de revue passeren. De werken tonen welke beeld mensen hadden van de middeleeuwen. Harm Jan gaat ook in op de misvatting dat de veldslag in 1018 niet in Vlaardingen, maar in Dordrecht werd uitgevochten. In 1957 was hier nog felle discussie over, maar inmiddels heeft Dordrecht de claim op de veldslag laten varen.

Bloeiperiode na veldslag

De bundel besluit met een beschouwing over de betekenis van de Slag bij Vlaardingen. Dankzij de overwinning brak een economische bloeiperiode aan, met de nederzetting Vlaardingen als ‘hoofdstad’ van het toekomstige graafschap Holland. De vooraanstaande rol van Vlaardingen werd later overgenomen door Dordrecht, Den Haag en Rotterdam, maar de voorspoed in Holland is gebleven.

Boekpresentatie

De boekpresentatie in Museum Vlaardingen aan de Westhavenkade 54 is op zaterdag 12 mei en start om 13.00 uur. Alle auteurs zijn aanwezig. Na de presentatie volgt een signeersessie, met een drankje en hapjes. Aansluitend is er de opening van de tentoonstelling ‘Is getekend’ waar kunst over de Slag bij Vlaardingen te zien is. De boekpresentatie en de opening van de tentoonstelling zijn toegankelijk voor museumbezoekers. Zie www.museumvlaardingen.nl/tickets voor toegangsprijzen.

De ‘Slag bij Vlaardingen, 1018’ (uitgeverij Omniboek, Utrecht) is vanaf 12 mei te koop in de boekhandel voor de introductieprijs van € 15,00 (na 18 november € 20,00).

boek omslag

Ridder Kees, wie kent ‘m niet?

Kees Nieuwenhuijsen is het gezicht van Vlaardingen 1018. Als strijder hangt hij huizenhoog op een doek aan de Parallelweg en hij wappert overal op banieren in Vlaardingen. Kees is in 1954 in Vlaardingen geboren. Hij studeerde biologie en is werkzaam als informatieanalist. Kees is een enthousiast re-enactor, zwaardvechter en amateurhistoricus, met een bijzondere interesse voor Frisia in de middeleeuwen. Hij onderhoudt een website over de Friese wet Lex Frisionum en over middeleeuwse namen. In 2012 verscheen Ad Flaridingun (in samenwerking met Tim de Ridder), een boek met alle geschreven bronnen over Vlaardingen rond 1018. In 2016 volgde Strijd om West-Frisia, over het ontstaan van het graafschap in de tiende en elfde eeuw. En op 12 mei volgt ‘Slag bij Vlaardingen 1018’. Op dit moment is hij druk met het organiseren van het middeleeuwse kampement en de veldslag in de Broekpolder op 9 en 10 juni.

doek